Američke obavještajne službe ponovo su upozorile na, kako navode, maligni ruski uticaj na Zapadnom Balkanu, uključujući i Bosnu i Hercegovinu, posebno kroz podršku idejama o otcjepljenju Republike Srpske.
O ovim pitanjima govori se već duže vrijeme, a dodatno su intenzivirana nakon početka rata u Ukrajini. U najnovijem godišnjem izvještaju Ureda direktora nacionalne obavještajne zajednice Sjedinjenih Američkih Država ova tema ponovo zauzima značajno mjesto.
Sukob interesa i podjele
U izvještaju se navodi da većina evropskih država Rusiju vidi kao glavnog i dugoročnog protivnika. Također se ističe da je rat u Ukrajini ponovo otvorio strahove od etničkih sukoba i dodatno produbio političke podjele na Zapadnom Balkanu između Zapada i Rusije.
Američki obavještajci tvrde da Moskva podstiče nestabilnost u odnosima između Srbije i Kosova, te da podržava ideje o odvajanju Republike Srpske od Bosne i Hercegovine. Također se navodi da Rusija koristi organizacije povezane s državom za provođenje kampanja koje imaju za cilj slabljenje NATO-a i Evropske unije, “naglašavajući srpsku viktimizaciju i promovirajući veze s Rusijom, posebno u BiH, Crnoj Gori i Srbiji, koje imaju veliku srpsku populaciju”.
Politički analitičar iz Novog Sada Aleksandar Popov za Oslobođenje ističe da je ruski uticaj u regiji opasan jer ima za cilj destabilizaciju Zapadnog Balkana, kako bi se skrenula pažnja sa rata u Ukrajini, ali i otežalo funkcionisanje Evropske unije.
Takvi pokušaji Rusije u svakom slučaju neće ni prestati. U Crnoj Gori djeluju preko eksponenata, odnosno prosrpskih stranaka, u BiH se prelamaju interesi Hrvatske i Srbije, a Srbija se kroz koncept srpskog sveta zalaže za integraciju dijelova zemalja u okruženju, gdje su Srbi u većini, pa i na državnoj osnovi, kaže Popov.
Dodaje da su u posljednje vrijeme ipak nešto tiši destabilizirajući glasovi iz Srbije kada je riječ o Kosovu i BiH, ali naglašava da se ruskom uticaju teško suprotstaviti, posebno u manjim državama regiona. Smatra da bi pomoć Evropske unije bila značajna, ali ističe da je Unija trenutno opterećena vlastitim problemima, između ostalog i zbog još jednog ruskog proksija – mađarskog premijera Viktora Orbana.
Kada je riječ o Srbiji, koja je najznačajniji faktor u regionu, nisu idilični odnosi na relaciji Beograd – Moskva. Njihova spoljna obavještajna služba stalno optužuje Beograd da isporučuje oružje Ukrajini, navodi Popov.
On također ističe da se Milorad Dodik u određenoj mjeri distancirao od Vladimira Putina, nastojeći uz podršku administracije predsjednika SAD-a Donalda Trumpa ukinuti sankcije, čime, svjesno ili ne, utiče i na smanjenje ruskog uticaja. Dodaje da u regiji postoji određena doza opreza prema nepredvidivosti Trumpove politike.
Mogući politički zaokreti
Trump je transakcijski političar, pa na taj način mogu i svi akteri transakcijski postupati prema njemu. Političari u regionu su razumjeli da su im bitniji Trump i Amerika nego Rusija. Već sad imamo kontekst gdje američka birokratija, Trump i ekipa oko njega mogu da rade neke stvari koje idu u prilog i Dodiku i Vučiću, smatra univerzitetski profesor iz Ljubljane Faris Kočan.
Kočan dodaje da ovakav izvještaj američkih obavještajnih službi može negativno utjecati na percepciju zemalja regiona u procesu evropskih integracija. Ipak, smatra da se ne mogu očekivati ozbiljniji pritisci Evropske unije na vlasti u BiH da naprave dodatni otklon od Rusije prije formiranja nove vlasti nakon općih izbora u oktobru.