Premijer Republike Srbije Đuro Macut najavio je dolazak u Bosnu i Hercegovinu danas, 8. januara, gdje će prisustvovati svečanoj akademiji u Banjoj Luci povodom obilježavanja neustavnog Dana Republike Srpske – 9. januara.
O dolasku srbijanskog premijera Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine obaviješteno je putem Ambasade Republike Srbije u Sarajevu. Prema najavljenom protokolu, Macut će u Banju Luku doputovati avionom Vlade Srbije, a slijetanje je planirano na Međunarodni aerodrom Banja Luka. Za sada nema zvaničnih informacija da li će premijer Srbije prisustvovati i svečanom defileu koji je za 9. januar najavljen u organizaciji Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske.
Najavljeni dolazak još je jedan u nizu posjeta visokih zvaničnika iz Srbije obilježavanju 9. januara, datuma koji je Ustavni sud Bosne i Hercegovine u više navrata proglasio neustavnim. Takva praksa, kako se ocjenjuje u političkim i pravnim krugovima, predstavlja direktno ignorisanje državnih institucija Bosne i Hercegovine i dodatno doprinosi narušavanju ustavnog poretka.
I prošle godine svečanoj akademiji u Banjoj Luci prisustvovali su najviši zvaničnici Republike Srbije – predsjednik Aleksandar Vučić, predsjednica Narodne skupštine Srbije Ana Brnabić, kao i tadašnji premijer Miloš Vučević.
Ustavni sud BiH je još 2015. godine, a potom i 2019. godine, donio jasne i obavezujuće odluke kojima je 9. januar proglašen neustavnim kao Dan Republike Srpske. Uprkos tome, obilježavanje se nastavlja, a odluke najviše sudske instance u državi sistemski se ignorišu.
Istovremeno, prema Ustavu Bosne i Hercegovine, važećim zakonima i presudama Ustavnog suda, entitet Republika Srpska nema pravni kontinuitet sa paradržavnom tvorevinom uspostavljenom 1992. godine, koja je prestala da postoji potpisivanjem Dejtonskog mirovnog sporazuma. Ipak, vlasti u Republici Srpskoj, uz podršku zvaničnika iz Srbije, nastavljaju insistirati na narativu koji taj kontinuitet pokušava predstaviti kao historijsku činjenicu.
Aktuelna članica Predsjedništva Bosne i Hercegovine Željka Cvijanović ranije je iznosila stavove kojima opravdava zakonsko regulisanje 9. januara kao Dana Republike Srpske.
„Ovdje je cilj jasan, oni žele da pokažu da Republika Srpska nije postojala prije Dejtona. Historijska činjenica je da je Republika Srpska nastala prije rata i prije Dejtona. Srpska je u Dejtonu verifikovana važnim međunarodnim ugovorom koji nas u krajnjem slučaju drži zajedno na okupu u BiH“, rekla je tada Cvijanović.
S druge strane, uprkos jasnim presudama Ustavnog suda BiH i činjenici da su za nepoštivanje njegovih odluka predviđene i zatvorske kazne, politički zvaničnici nastavljaju sa otvorenim kršenjem ustavnog poretka države.
Krivično djelo, kako se ističe, potpuno je jasno definisano. Ne radi se o pravnoj praznini, već o svjesnoj i dugotrajnoj neprimjeni prava. Institucije entiteta Republika Srpska, kao i službena lica, kontinuirano i javno demonstriraju nepoštivanje odluka Ustavnog suda Bosne i Hercegovine. Odgovornost za takvo stanje, prema ocjenama pravnih stručnjaka i političkih predstavnika, leži u institucionalnom lancu neodgovornosti.
Primarna odgovornost za izostanak sankcija prema onima koji krše presude Ustavnog suda BiH i odredbe Krivičnog zakona Bosne i Hercegovine nalazi se na domaćim pravosudnim institucijama. Posebno se ističe uloga Tužilaštva Bosne i Hercegovine, koje je jedino nadležno za pokretanje istraga, podizanje optužnica i procesuiranje kršenja odluka Ustavnog suda. Međutim, Tužilaštvo BiH, kako se navodi, već godinama ne poduzima konkretne korake.
Takav pristup stvara atmosferu potpune nekažnjivosti. Dodatnu težinu situaciji daje i činjenica da visoki predstavnik Christian Schmidt do sada nije koristio mehanizme sankcionisanja po ovom pitanju, čime se, kako se ocjenjuje, šalje poruka da je kršenje presuda politički tolerisano.
„Šta bi značila samo jedna osuđujuća presuda po članu 239. Krivičnog zakona BiH? Ogroman sistemski i psihološki efekat u javnom prostoru. Mnogi bi utihnuli i to vrlo brzo“, kazao je Dženan Đonlagić, izaslanik u Domu naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine.