Dok se pažnja evropske i svjetske javnosti gotovo svakodnevno usmjerava na rat u Ukrajini, sigurnosna situacija na Balkanu ponovo dobija sve više prostora u analizama koje dolaze iz međunarodnih sigurnosnih krugova.
Penzionisani ukrajinski general Mikola Zentsev u analizi objavljenoj za ukrajinski Ukrinform upozorava da politička kriza u Bosni i Hercegovini više nije pitanje koje se može posmatrati isključivo kroz unutrašnje odnose u zemlji.
Prema njegovoj procjeni, razvoj događaja u BiH mogao bi imati šire posljedice po evropsku sigurnost, posebno zbog ruskog utjecaja, separatističke politike u bh. entitetu RS i mogućnosti da se postojeće podjele dodatno prodube.
Zentsev smatra da je upravo zbog iskustva iz prošlosti potrebno ozbiljnije pratiti ono što se događa u Bosni i Hercegovini.
„Dok je pažnja Zapada usmjerena na ruski rat protiv Ukrajine, na Balkanu se pojavljuje još jedna potencijalna tačka sukoba. Događaji u Bosni i Hercegovini sve više izlaze iz okvira unutrašnje političke krize i dobijaju širi značaj za evropsku sigurnost“, navodi ukrajinski general.
Prema njegovom viđenju, ono što se u javnosti može doživjeti kao još jedna u nizu političkih kriza na Balkanu, iz perspektive obavještajnih službi može izgledati znatno ozbiljnije, kao pokušaj stvaranja dodatnog prostora za destabilizaciju Evrope i NATO-a.
Dayton je sačuvao mir, ali je ostavio ranjiv sistem
Zentsev podsjeća da je današnje ustavno uređenje Bosne i Hercegovine rezultat Dejtonskog mirovnog sporazuma iz 1995. godine, kojim je okončan rat u BiH.
Sistem je izgrađen na postojanju dva entiteta, Federacije BiH i Republike Srpske, uz zajedničke državne institucije. Prema analizi, takav model je, uprkos brojnim političkim sukobima i blokadama, gotovo tri decenije uspio očuvati mir.
Međutim, upravo slabosti tog sistema, smatra Zentsev, danas mogu biti iskorištene za slabljenje državnih institucija.
„Dejton je, uprkos svojim strukturalnim slabostima, gotovo tri decenije očuvao mir. Međutim, njegove slabosti sve više koriste političke snage povezane s Moskvom koje nastoje oslabiti autoritet centralne vlasti u Sarajevu“, navodi se u analizi.
Posebno mjesto u njegovoj procjeni zauzima predsjednik SNSD-a Milorad Dodik, kojeg Zentsev opisuje kao dugogodišnjeg i otvorenog saveznika ruskog predsjednika Vladimira Putina.
U analizi se tvrdi da Moskva politički, diplomatski i kroz informacijske operacije podržava poteze kojima se slabi funkcionisanje državnih institucija BiH. Kao jedan od mogućih scenarija navodi se takozvana „salami-secesija“, proces u kojem se, umjesto formalnog proglašenja nezavisnosti, korak po korak smanjuju nadležnosti države i jačaju strukture entiteta.
Zentsev posebno upozorava na odbijanje odluka državnih institucija i bojkot pojedinih zajedničkih organa, navodeći da bi eventualni pokušaj formiranja posebne vojske RS predstavljao jednu od najopasnijih tačaka takvog procesa.
Moskva i Beograd u istoj jednačini
U tekstu se ruski utjecaj ne posmatra izolovano od politike Srbije prema bh. entitetu RS. Zentsev tvrdi da Beograd također ima vlastite interese u jačanju političkih i ekonomskih veza s Banjalukom.
Posebno se osvrće na koncept „Srpskog sveta“, koji dio analitičara smatra savremenom političkom interpretacijom ideje Velike Srbije.
Prema njegovoj procjeni, RS za Beograd predstavlja važan instrument regionalne politike, dok bi eventualno izdvajanje tog entiteta iz Bosne i Hercegovine moglo poslužiti i kao sredstvo pritiska prema Evropskoj uniji i Sjedinjenim Američkim Državama.
„Za političko rukovodstvo Srbije entitet RS ostaje važan instrument regionalne politike. Mogućnost njene eventualne secesije iz Bosne i Hercegovine može predstavljati dodatni oblik pritiska u pregovorima s Briselom i Washingtonom, posebno u kontekstu pitanja Kosova“, navodi Zentsev.
Istovremeno, upozorava se na sve intenzivniju saradnju Srbije i entiteta RS u oblasti infrastrukture, ekonomije i sigurnosti. Prema autoru analize, takva saradnja može dovesti do stvaranja sve integrisanijeg političkog i ekonomskog prostora, čak i bez formalnog mijenjanja međunarodno priznatih granica.
Značajan dio analize posvećen je i ulozi vjerskih institucija. Zentsev tvrdi da Ruska pravoslavna crkva kroz veze sa Srpskom pravoslavnom crkvom predstavlja jedan od kanala širenja ruskog utjecaja na Balkanu.
U takvom narativu, prema njegovim navodima, pitanja identiteta, tradicije i pravoslavlja koriste se za predstavljanje Zapada i NATO-a kao prijetnje.
„Vjerska retorika koristi se za promovisanje narativa o zajedničkoj panslavenskoj i pravoslavnoj civilizaciji koju navodno ugrožavaju Zapad i NATO. U tom okviru separatističke ambicije rukovodstva entiteta RS ne predstavljaju se kao kršenje međunarodnog prava, već kao borba za odbranu tradicionalnih vrijednosti i pravoslavne vjere“, navodi ukrajinski general.
Brčko kao moguća tačka eskalacije
Jedan od najozbiljnijih dijelova analize odnosi se na Brčko distrikt.
Zentsev upravo ovo područje izdvaja kao moguću tačku na kojoj bi politička kriza mogla prerasti u ozbiljniji sigurnosni problem. Brčko ima posebno strateško značenje jer povezuje geografski prostor sjeverne Bosne i Hercegovine, dok teritorijalno razdvaja istočni i zapadni dio bh. entiteta RS.
U analizi se navodi da bi jedan od mogućih scenarija bio pokušaj uspostavljanja kopnenog koridora kroz Brčko kojim bi se povezala dva dijela bh. entiteta RS.
Takav potez, upozorava Zentsev, imao bi posljedice daleko izvan granica Bosne i Hercegovine.
„Svaki pokušaj da se status quo promijeni silom neizbježno bi imao međunarodne posljedice. Budući da je susjedna Hrvatska članica NATO-a, takav scenario gotovo sigurno bi natjerao Savez da pojača svoje vojno prisustvo na Balkanu. To bi značilo preusmjeravanje resursa i strateške pažnje sa baltičkog područja i istočnog krila NATO-a“, navodi se u njegovoj analizi.
Upravo zbog toga autor smatra da međunarodna zajednica ne bi trebala čekati da eventualna kriza eskalira.
Kao moguće mjere prevencije navodi jačanje međunarodnog sigurnosnog prisustva u najosjetljivijim dijelovima BiH, snažnije sankcije prema akterima koji podrivaju Dejtonski sporazum te intenzivniju obavještajnu saradnju evropskih država.
„Balkan ne smije nestati iz strateškog fokusa Evrope“
Zentsev zaključuje da je najveća opasnost u tome što bi se politička kriza u BiH mogla potcijeniti sve dok ne preraste u sigurnosni problem koji bi bilo mnogo teže kontrolisati.
Njegova osnovna poruka jeste da iskustvo Balkana pokazuje kako lokalni politički sukobi mogu imati posljedice koje se brzo prošire izvan granica države u kojoj su počeli.
„Balkan se ne smije dozvoliti da nestane iz evropskog strateškog fokusa. Historija je više puta pokazala da krize u ovom regionu rijetko ostaju ograničene samo na njega. Spriječiti da Bosna i Hercegovina postane još jedno poprište ruskog geopolitičkog sukoba sa Zapadom stoga nije samo regionalni imperativ, već pitanje evropske sigurnosti“, zaključuje Zentsev.
Analiza ukrajinskog generala, dakle, Bosnu i Hercegovinu ne posmatra samo kroz prizmu domaćih političkih sukoba. U njenom fokusu je šira procjena da bi svaki ozbiljniji poremećaj sigurnosnog poretka na Balkanu mogao otvoriti novo pitanje za Evropsku uniju i NATO, u trenutku kada je njihova pažnja već snažno usmjerena prema ratu u Ukrajini.
Istovremeno, važno je naglasiti da se radi o autorskoj sigurnosnoj analizi i procjenama njenog autora. Pojedine tvrdnje o aktivnostima ruskih struktura, paramilitarnim mrežama, obavještajnoj infrastrukturi i mogućim scenarijima eskalacije u tekstu su predstavljene kao navodi i procjene, a ne kao nezavisno potvrđene činjenice.
Izvor: Ukrinform