Gdje prestaje politička kritika, a počinje pokušaj poistovjećivanja jedne stranke s cijelim entitetom i njegovim građanima? Upravo se to pitanje nameće nakon objave članice Predsjedništva Bosne i Hercegovine Željke Cvijanović, koja je napala ministra vanjskih poslova BiH Elmedina Konakovića i njegov odnos prema Miloradu Dodiku, SNSD-u i opoziciji u Republici Srpskoj.
Konakovićevi politički istupi i njegove objave svakako mogu biti predmet kritike, ali to ne znači da tvrdnje koje o njemu iznosi Cvijanović treba prihvatiti bez provjere. Posebno su problematični dijelovi njene poruke u kojima se politički interes SNSD-a praktično poistovjećuje s interesom Republike Srpske, dok se politički protivnici te stranke predstavljaju kao oni koji entitetu žele loše.
Napad na Konakovića
Cvijanović je u svojoj objavi optužila bošnjačke političare da ponovo vode kampanju u korist opozicije u Republici Srpskoj. Posebno je izdvojila Konakovića, tvrdeći da preko napada na Dodika i SNSD pokušava prikriti vlastite političke neuspjehe.
– Bošnjački političari ponovo vode kampanju za opoziciju u Republici Srpskoj, dok istovremeno napadaju Milorada Dodika i SNSD. Već viđeno i ništa novo. Tolika opsjednutost Republikom Srpskom i njenim političkim predstavnicima samo pokazuje koliko su nemoćni da odgovore na sve veće izazove u Federaciji BiH. Jedan od najglasnijih u toj kampanji, po običaju, jeste Elmedin Konaković. Najavljivao je da će bagerom počistiti SNSD, a na kraju su bagerom počišćeni njegovi politički mentori, među kojima je i Kristijan Šmit. Zato je i razumljiv njegov bijes prema Miloradu Dodiku, od kojeg trpi poraz za porazom. Nije onda čudo što je Konaković, očigledno očajan zbog vlastitih političkih neuspjeha, na opoziciju u Republici Srpskoj bacio sve karte i otvoreno se uključio u njenu političku promociju – poručila je Cvijanović.
U ovoj poruci nalazi se niz političkih kvalifikacija. Tvrdnja da je Konaković “očigledno očajan”, naprimjer, nije provjerljiva činjenica nego politička procjena njegove protivnice.
Isto vrijedi i za tvrdnju da je “bacio sve karte” na opoziciju. Konakovićevi politički potezi i javna podrška mogu se analizirati, ali zaključak o njegovim motivima ostaje interpretacija.
Ko odlučuje u RS
Cvijanović je zatim naglasila da političku volju u Republici Srpskoj ne mogu određivati političari iz Sarajeva, već građani koji imaju pravo glasa.
– Ipak, morao bi da zna da političku volju u Republici Srpskoj ne određuje Sarajevo, niti je mogu krojiti bošnjački političari, već isključivo njeni građani. Izborni rezultat u Republici Srpskoj neće kreirati oni koji joj misle i žele sve najgore, već građani Republike Srpske – oni koji u njoj žive, vole je i žele joj dobro. Vlast predvođena SNSD-om polaže račune isključivo građanima Republike Srpske, baš kao što bi i Konaković trebalo da položi račune građanima Federacije BiH za rezultate svoje politike. Zato mu je uzaludno tražiti alibi u Miloradu Dodiku i Republici Srpskoj za sopstvene neuspjehe, promašaje i političke poraze. Što prije to shvati, prije će morati da se suoči sa onim od čega uporno bježi – vlastitim rezultatima – poručila je Cvijanović.
Prvi dio tvrdnje nije sporan ako se pod njim podrazumijeva da entitetsku vlast biraju birači koji za to imaju biračko pravo. Problem nastaje kada se iz toga izvodi zaključak da institucije Bosne i Hercegovine nemaju legitimnu ulogu u pitanjima koja se tiču entiteta kada su ona uređena Ustavom BiH i državnim zakonima.
RS je dio BiH
Republika Srpska ima široke ustavne nadležnosti, ali nije izvan ustavnog i pravnog sistema Bosne i Hercegovine.
Entiteti imaju vlastite institucije i nadležnosti, ali istovremeno moraju djelovati u okviru Ustava Bosne i Hercegovine i poštovati obavezujuće odluke nadležnih državnih institucija.
Zbog toga političku samostalnost entitetskih institucija ne treba miješati s potpunom nezavisnošću od državnog pravnog poretka.
Upravo na tom mjestu tvrdnja Cvijanović postaje problematična ako se njena formulacija tumači kao poruka da politički i institucionalni nivo Bosne i Hercegovine nema nikakvu ulogu u pitanjima Republike Srpske.
Rezultati izbora
Još veći problem predstavlja podjela građana na one koji Republiku Srpsku “vole i žele joj dobro” i političke protivnike SNSD-a.
Rezultati ponovljenih prijevremenih izbora za predsjednika Republike Srpske pokazuju koliko je biračko tijelo politički podijeljeno.
Prema službenim rezultatima navedenim u analizi, kandidat SNSD-a Siniša Karan osvojio je 50,54 posto glasova, dok je kandidat opozicionog SDS-a Branko Blanuša osvojio 48,09 posto.
Razlika jasno pokazuje da gotovo polovina birača koji su glasali nije podržala kandidata SNSD-a.
Iz toga se ne može izvesti zaključak da birači koji su glasali za opozicionog kandidata Republici Srpskoj žele nešto loše. Oni su jednostavno iskoristili demokratsko pravo i podržali drugu političku opciju.
SNSD nije Republika Srpska
Upravo tu dolazimo do ključnog problema u poruci Željke Cvijanović. Republika Srpska i SNSD nisu isto.
SNSD je politička stranka koja može pobijediti ili izgubiti na izborima, dok Republika Srpska kao entitet ne zavisi od izbornog rezultata jedne političke organizacije.
Isto tako, političko protivljenje Miloradu Dodiku ili SNSD-u samo po sebi ne predstavlja protivljenje Republici Srpskoj.
Građanin može podržavati postojanje i interese Republike Srpske, a istovremeno smatrati da SNSD loše upravlja institucijama. Može glasati za SDS, PDP ili neku drugu stranku, a da njegov odnos prema entitetu nema nikakve veze s njegovim stranačkim izborom.
Upravo zbog toga je problematično stvaranje političke slike prema kojoj jedna stranka predstavlja one koji “vole” Republiku Srpsku, dok njeni protivnici automatski pripadaju suprotnom taboru.
Sporna riječ “isključivo”
Posebnu pažnju privlači tvrdnja Cvijanović da vlast predvođena SNSD-om “polaže račune isključivo građanima Republike Srpske”.
Politički gledano, entitetska vlast za svoj izbor svakako odgovara biračima. Međutim, riječ “isključivo” problematična je ako se njome sugeriše da entitetska vlast nema obaveze koje proizlaze iz državnog ustavnog i pravnog poretka.
Institucije Republike Srpske moraju poštovati Ustav BiH, kao i državne propise u oblastima koje pripadaju nadležnosti Bosne i Hercegovine i obavezujuće odluke nadležnih institucija.
Zato izborna odgovornost građanima Republike Srpske ne znači da entitetska vlast djeluje izvan pravnog sistema države.
Pogrešno poređenje
Cvijanović u istoj poruci pravi paralelu između vlasti Republike Srpske i Elmedina Konakovića, navodeći da bi on trebao položiti račune građanima Federacije BiH.
Međutim, Konaković je ministar vanjskih poslova Bosne i Hercegovine.
On ne obavlja funkciju ministra u Vladi Federacije BiH, nego se nalazi na državnoj funkciji. Zbog toga njegovu institucionalnu odgovornost nije precizno svesti isključivo na građane Federacije.
Naravno, kao lider političke stranke i izabrani političar podložan je ocjeni birača, kao što su njegovi potezi legitimna tema javne i političke kritike.
Ali to je nešto drugo od tvrdnje da kao državni ministar treba polagati račune samo građanima jednog entiteta.
Podrška nije kontrola
Tačno je da je Konaković javno kritikovao SNSD i Milorada Dodika te izražavao stavove o političkim odnosima unutar Republike Srpske.
Međutim, politička podrška određenoj opciji nije isto što i kontrolisanje izbornog rezultata.
O tome na kraju odlučuju birači.
Upravo navedeni izborni rezultat pokazuje da je kandidat SNSD-a pobijedio uprkos kritikama i političkim porukama koje su stizale iz Sarajeva.
Zato se može raspravljati o tome je li Konakovićevo miješanje u političku polemiku u Republici Srpskoj bilo mudro, korisno ili kontraproduktivno, ali nije moguće iz toga automatski zaključiti da on određuje političku volju birača tog entiteta.
Političke kvalifikacije
Cvijanović također govori o Konakovićevom navodnom očaju i bijesu zbog političkih poraza.
Takve formulacije pripadaju političkoj retorici, a ne činjenicama koje je moguće objektivno utvrditi.
Može se analizirati broj osvojenih glasova njegove stranke, uspješnost inicijativa koje je pokrenuo, rezultate njegovog ministarskog mandata ili odnos prema koalicionim partnerima.
Međutim, tvrditi da je političar “očajan” znači donositi zaključak o njegovom unutrašnjem stanju bez dokaza.
Isto pravilo treba važiti za sve političke aktere, bez obzira na stranačku pripadnost.
Suština manipulacije
Najvažniji dio cijele polemike zato nije lični sukob Cvijanović i Konakovića, niti pitanje ko je od njih koristio oštriju političku retoriku.
Mnogo važnije je poistovjećivanje političke vlasti SNSD-a s Republikom Srpskom.
Izborni rezultat prema kojem je opozicioni kandidat osvojio 48,09 posto glasova pokazuje da u Republici Srpskoj postoji veliki broj građana koji ne podržavaju kandidata vladajuće stranke.
Njihovo političko opredjeljenje ne može biti dokaz da manje vole Republiku Srpsku ili da joj žele nešto loše.
Demokratski sistem upravo podrazumijeva mogućnost da građani imaju potpuno različite stavove o vlasti, a da pritom pripadaju istoj političkoj zajednici.
SNSD može tvrditi da njegova politika najbolje štiti interese Republike Srpske. Opozicija može tvrditi potpuno suprotno. Konačnu političku ocjenu daju birači, ali nijedna stranka time ne dobija monopol na patriotizam.
Cvijanovićeva objava zbog toga kombinuje činjenice, političke stavove i zaključke koji se ne mogu predstavljati kao nesporne činjenice.
Građani Republike Srpske biraju entitetsku vlast i kandidat SNSD-a jeste osvojio više glasova od opozicionog kandidata. Međutim, iz toga ne proizlazi da SNSD predstavlja svakog građanina Republike Srpske, da njegovi politički protivnici entitetu žele zlo, niti da institucije Bosne i Hercegovine nemaju ustavnu ulogu u pitanjima iz svojih nadležnosti.
Upravo u pokušaju da se politički interes SNSD-a predstavi kao interes cijele Republike Srpske nalazi se najsporniji dio poruke Željke Cvijanović. Kritika jedne stranke ili njenog lidera nije isto što i napad na entitet, baš kao što ni izbor druge političke opcije ne znači da građanin manje voli zajednicu u kojoj živi.
data-nosnippet>