Dok se u javnosti često govori o “zaštiti nacionalnih interesa”, u Republici Srpskoj ponovo je otvorena rasprava o tome kako se javni novac troši i ko ima stvarnu korist od budžetskih miliona. Narodni poslanik Nebojša Vukanović objavio je analizu u kojoj se poziva na dokumentaciju američkog OFAC-a (Kancelarija za kontrolu strane imovine) iz 2024. godine, tvrdeći da ta dokumentacija “precizno mapira” mrežu firmi i ljudi povezanu s porodicom Milorada Dodika.
Važno je naglasiti: OFAC je američko tijelo koje primjenjuje i provodi sankcije, a u svojim saopćenjima često navodi razloge, opis mreža i način na koji se, prema njihovim procjenama, sankcionisani akteri služe kompanijama i posrednicima za ostvarivanje prihoda i izbjegavanje sankcija.
Vukanović je svoju priču sažeo kroz “pet tačaka”, a u osnovi se radi o tvrdnji da je Republika Srpska dobila sistem u kojem se javni ugovori, mediji i pojedine ključne industrije vrte oko uskog kruga ljudi i preduzeća.
1) Dodik kao “srce i mozak” mreže (kako to opisuje OFAC)
U Vukanovićevoj interpretaciji, centralna teza je da se Milorad Dodik formalno često ne pojavljuje u vlasničkim strukturama, ali da ga američka strana opisuje kao ključnog aktera – u tekstu se navodi formulacija da je Dodik “srce i mozak” sistema.
U zvaničnom saopćenju američkog Ministarstva finansija iz juna 2024. navodi se da je ciljana mreža “wealth-generating” kompanija povezana s Dodikom, te da mreža koristi restrukturiranje vlasništva kako bi sakrila uključenost porodice i izbjegla sankcije.
2) “Tenderi bez konkurencije”: IT sektor kao ključna poluga
Drugi segment priče odnosi se na IT kompanije koje se u javnosti godinama spominju kroz velike ugovore s institucijama i javnim preduzećima. U tekstu se navode Prointer ITSS i Sirius 2010, uz tvrdnju da se tenderi često “crtaju” po mjeri, a konkurencija obeshrabruje.
OFAC je u saopćenju iz juna 2024. naveo da je targetirao mrežu kompanija, uključujući Prointer, te opisao obrazac restrukturiranja vlasništva nakon sankcionisanja pojedinih subjekata. Kao primjer navodi se da je Prointer preuzeo Alternativnu televiziju (ATV) 2021. godine, ali je vlasništvo potom brzo prebačeno na Infinity Media i K-2 nakon što je ATV označen sankcijama, uz obrazloženje da je ATV bio “owned or controlled by” Dodik.
Ovakve formulacije u praksi služe da se objasni zašto OFAC vjeruje da postoji “kontrolna veza” između politike i biznisa. Za domaću javnost, to je signal da se međunarodne institucije ne bave samo retorikom, nego prate i vlasničke promjene, tokove ugovora i mreže kompanija.
3) “Paravani” i formalni vlasnici: ko je krov mreže?
Treća tačka u Vukanovićevoj objavi govori o “paravanima”, odnosno formalnim vlasnicima koji se, prema njegovom tumačenju, pojavljuju kao fasada. U tekstu se spominju Đorđe Đurić i Infinity International Group kao dio te strukture, uz tvrdnju da su formalni vlasnici tu da izoliraju sistem od sankcija i “zbune javnost”.
OFAC-ova saopćenja iz 2023. i 2024. opisuju mrežu u kojoj su uključeni Dodikovi bliski saradnici i članovi porodice, uz navode o tome da članovi mreže omogućavaju “ongoing corruption” i “sanctions evasion” kroz kompanije i prebacivanja vlasništva.
4) Mediji (ATV, Una TV) i “kontrola narativa”
Četvrta tačka se odnosi na medije. U tekstu se navodi da je cilj kontrole medija “kreiranje narativa” koji brani poslovni sistem i napada kritičare, uz spominjanje Alternativne televizije (ATV) i Una TV, te “restrukturiranje vlasništva” unutar Infinity Media.
Američko Ministarstvo finansija je u saopćenju iz juna 2024. vrlo konkretno navelo primjer restrukturiranja vlasništva u vezi s ATV-om i spomenulo da se restrukturiranje koristi kako bi se izbjegle sankcije i sakrila uloga porodice.
Za čitaoce je važno razumjeti logiku: kad OFAC govori o medijima u ovakvim slučajevima, fokus nije na “profitabilnosti medija”, nego na tome da mediji postanu instrument političkog i poslovnog opstanka.
5) Igor Dodik i “kontrola dugova”: energetski i industrijski sektor
Peta tačka u Vukanovićevoj objavi bavi se Igorom Dodikom, uz tvrdnju o “dubini umiješanosti” u određene kompanije i nadzor finansijskih obaveza, pri čemu se spominje i Kaldera Company.
U oktobru 2023. američko Ministarstvo finansija objavilo je sankcije koje se odnose na “members of Milorad Dodik’s family” i mrežu koja, kako navode, omogućava izvlačenje javnih sredstava i bogaćenje na štetu građana.
Dodatno, OFAC je 18. juna 2024. objavio i Balkans-related general license 5 koji se odnosi na određene transakcije povezane s pumpama koje proizvodi/distribuira Kaldera Company, što pokazuje da se ime te firme pojavljuje u OFAC-ovim dokumentima i pratećim licencama.
Šta je “suština” optužbi i zašto je priča politički eksplozivna?
Vukanović zaključuje da je “najugroženiji budžet” jer se iz njega, prema njegovom tumačenju, finansira paralelni sistem moći.
Ono što ovu priču čini politički eksplozivnom jeste činjenica da dolazi u trenutku kada su sankcije, međunarodni pritisci i unutrašnji politički sukobi već na visokom nivou. Kada se u priču uključe dokumenti OFAC-a, rasprava više nije samo domaća — dobija međunarodni okvir.
Tvrdnje Nebojše Vukanovića o “pet tačaka” oslanjaju se na njegovu interpretaciju OFAC-ovih navoda i američkih saopćenja o sankcionisanoj mreži povezanoj s Miloradom Dodikom, uključujući restrukturiranja vlasništva, povezanost firmi i medija, te ulogu članova porodice.